DİVRİĞİ ULU CAMİ VE DARÜŞŞİFASI

Anadolu’da hâkimiyet, uygarlıklardan başka uygarlıklara geçerken, yeni gelen uygarlıklar kendilerinden birçok şey katarak daha da zenginleştirmişler. Çeşitli uygarlıklara sahne olan Divriği’ye Türkler Malazgirt zaferinden sonra yerleşmişlerdir. Alparslan’ın komutanlarından Mengücek Gazi Erzincan, Kemah ve Divriği’yi alarak Mengücekoğulları Devleti’ni kurmuştur. Daha sonra Erzincan, Kemah ve Divriği olarak iki kola ayrılan Mengücekler, bir koluna Divriği merkezlik etmiştir. Ülkelerini savaşarak değil, halkının daha barış ve sosyal haklardan yararlanacak şekilde bir devlet politikası izlemiştir. Divriği gibi merkez birçok kentte imar çalışmaları yaparak, eğitimden sağlığa her türlü ihtiyaçlarını gidermeye çalışmışlardır. Özellikle inşa ettikleri yapılara bir anlam verme çabası gereği, yapılan yapılardaki sanat geçmişten günümüze görenleri büyülemiştir. Anadolu’daki övgüye layık sayılı beyliklerdendir Mengücekler.

Kuzey kapısı

Cami ve darüşşifa hikâyesi

Mengücek oğlu Ahmed Şah ve eşi Turan Melek tarafından 1228 yılında yapımı başlatılmış olan Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Anadolu’da eşine rastlanmayan, dünya tarihi açısından da evrensel nitelikli bir başyapıttır. Eşsiz bezemeleriyle dönemin taş işçiliğini aşan bu anıtın özgün üslubu vardır. Divriği mucizesi ya da muamması denilen, öncesiz ve sonrasız bu üslup Selçuklu dönemindeki sanat ve zanaat ortamının biçimsel özelliklerini içeren, büyük bir birikimi yansıtmaktadır. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, Divriği Kalesi’nin güneyinde, Iğımbat tepesinin batı eteğinde yükselmektedir. Divriği Ulu Camii, Kale Camii’ni de yaptıran Mengücek beyi Şahinşah’ın torunu ve Süleyman Şah’ın oğlu Ahmed Şah tarafından 1228 yılında yaptırılmaya başlanmıştır. Anıtın baş mimarı Ahlatlı Hürrem Şah’tır. Mükemmel bir işçilikle yapılmış olan ve 1240 tarihini taşıyan caminin ahşap minberi, Tiflisli İbrahim oğlu Ahmed adlı bir sanatkâra aittir. Ulu Camii’nin orijinal vakfiyesinin tarihi ise 1243 olup, anıtın yapımı uzun yıllar sürmüştür.

Darüşşifa iç avlusu

Yapının ölçüleri

Ulu Camii’nin güneyinde, camiye bitişik olarak inşa edilmiş olan Darüşşifa yer alır. Uzaktan ve yakından bu iki yapıyı ayırt edilemediğinden, Ulu Camii deyimi her iki yapıyı da kapsar. Camii ile darüşşifa, 32*64 m ile toplamda iki yapının kullanım alanı 1280 metrekaredir. Cami, 16 sütunlu enlemesine ve boylamasına beş sahından oluşmakta olup, üstü 23 tonoz ve iki kubbe ile örtülüdür.

8 köşeli olan sütunlar geniş başlıkları taşımakta olup duvarların kalınlığı 140 cm’dir. Mihrap, biçim ve dekoratif özellikler açısından Anadolu’da tektir. Caminin, kıble kapısı (kuzey taç kapısı), batı yönünde çıkış kapısı olan çarşı kapısı ( batı kapısı) ve doğuda yer alan Şah kapısı olmak üzere üç girişi vardır.

Camide isim ve tarih veren dört kitabe, dört usta imzası ve ayrıca besmele, ayet ve dua yazılı olan 21 adet pano bulunmaktadır.

Darüşşifa giriş kapısının üst süslemeleri

Mimari özellikler

Kıble kapısının Selçuklu yapılarının kapılarında olduğu gibi, yapıya göre daha yüksek ve dışa taşıntılı biçimdedir. Barok stilde tasarlanmış olan bu taç kapının iki kanadında simetri izlenimi vererek arka arkaya sıralanan, hemen hemen bağımsız durumdaki yüksek kabartmalar, her dalında ufak ağaçların, ince sütunlardan kocaman yaprakların, ayna denilen ve üzerleri yıldız kabartmalı yuvarlak levhaların çıktığı plastik bir görünüm sergilemekte, kapının her iki yanında kırma motifler ve vazo motifi almaktadır. Kıble kapısı, üzerindeki bezeme ve motifler bağlamında tektir. Birbirini takip eden motifler, bezemeler ve kompozisyonlar tasarım hüneri taşıyan ve birbirini taklit etmeyen yeni sanat özellikleri taşımaktadır. Hepsinin görüntüsü plastiği anımsatan ve ışık-gölge oyunlarının ahenkliği karşısında büyülenmemek elde değil. Sanatkâr işini yaparken, bitki motifleri ile hayalindeki cennet bahçesini tasarlamıştır.

Kuzey kapısı süslemeleri

Yapıya anlam veren motifler

Tüm mimari yapılan inşa edilirken, insanlara mesaj vermek için çeşitli motifler kullanılarak karşıya iletilir. Bunlar, güç, inanç, kültür ve bağımsızlık gibi insanlarda anlam bütünlüğü sağlayan semboller olabilir. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifaa’nın süslemesinde kullanılan motifler gizem ve anlam yüklüdür. Ahlatlı Hürrem şah bu yapıyı inşa ederken, bölgede alanında ustalaşmış 150’ye yakın usta ile çalışmıştır. Her biri taşa hayat verirken, ustalıklarını kullanmaktan çekinmemişler. Binanın statiği kadar dış süslemesi ile de Anadolu’daki en gözde yapılardan olmayı başarmıştır. Özellikle İslamiyet ve eski Türk şaman kültürünün ağır bastığı motifler; birbirini tekrar etmeyen ve ahenk içinde raks ediyorlar. Süslemede o kadar ileri gidilmiş ki, süslenen kapılara ‘’tekstil kapı’’ gibi isimler verilmiş halk tarafından. Yapının kapı ve dış duvarlarında kullanılan bitki motiflerinin yanı sıra Selçukluların sembolü olan çift başlı kartal, İslam’ı temsilen hilal, Museviliği temsilen Davut Yıldızı, Hristiyanlığı temsilen haç şeklinde gül. Bunların yanı sıra Mengücek Beyliğini temsilen şahin kuşu, binanın statiğini kontrol amaçlı dönen sütun, kadın-erkek eşitliğini vurgulamak amacıyla kadın ve erkek motifleri kullanılmıştır. Özellikle gölge oyunlarının başını çektiği süslemelerde, güneşin yönüne göre farklı manalara gelen gölge gösterileri de mevcuttur.

Gölge oyunları ile namaz kılan kadın

Konaklama

Divriği merkezinde 3 ve 4 yıldızlı otellerde konaklama yapabilirsiniz. Fakat daha yerel olsun istiyorsanız, otele dönüştürülmüş Tarihi Divriği Konaklarında da kalabilirsiniz.

Alış-veriş

İlçe merkezinde kadın girişimciler için restore edilen kadınlar sokağında turistik hediyelik eşya ya da yöresel ürünlerden satın alabilirsiniz. Özellikle kadın esnaflar gelen konuklarla çok ilgilidirler.

Ulaşım

Divriği’ye karayolu ve demiryolu ile ulaşmak mümkün. Sivas ile Erzincan arasında olan Divriği, Sivas merkezden Divriği tur ile 2,5 saatlik bir yolculukla ulaşabilirsiniz. Erzincan merkezden gitmek isteyenler, otogardan Sivas ve Divriği araçlarına binerek 3 saatlik bir yolculuğun sonunda varabilirler. İlçe merkezinde yürüme mesafesinde olan Ulu cami ve darüşşifası hemen kendisini gösteriyor.

Tavsiye;

Divriği ve değerlerini daha yakından tanımak ve keşfetmek isterseniz, bir seyahat acentesi çatısı altında profesyonel turist rehberliği eşliğinde gitmenizde fayda vardır. Daha bilinçli ve hiçbir programa ihtiyaç duymadan önceden acente tarafından hazırlanmış programlar daha avantajlıdır.

One thought on “DİVRİĞİ ULU CAMİ VE DARÜŞŞİFASI

  1. Divriği ulu camii ve darüşşifasını yıllar önce ziyaret etmiştim. Sanat tarihi derslerinde ana ders olarak verilebilir bir yapıt. Teşekkürler

Yorumlar